| Nie tylko "erotyczny prostaczek", czy "stary łóżkowy wyjadacz" 1 marzy, by choć raz przeżyć ekscytującą randkę, czy może nawet upojną noc, w ramionach najpiękniejszej kobiety świata. Piękno, jak wiadomo, jest pojęciem, które trudno ująć w wyczerpującą definicję, dlatego poprzestanę na, być może, łagodzącym ewentualne spory na ten temat aforyzmie, który głosi, iż nie to ładne, co ładne, ale co się komu podoba. Pytanie, które nasuwa się samo przez się brzmi: co się podoba człowiekowi XXI wieku?
Billboardy, reklamy telewizyjne, zdjęcia prasowe epatują wizerunkami modelek i aktorek, których to wizualne przedstawienia człowiek współczesny przyjmuje, adoruje i których pożąda z niezwykłą łatwością. Trudno mówić o jednolitym, dominującym w nich kanonie piękna: blondynki, brunetki, kobiety o jasnej, albo śniadej cerze. Standardem jest, iż wszystkie muszą być szczupłe i wysokie. Kultura europejska uczyniła z kobiety przede wszystkim obiekt patrzenia, ukształtowała też estetyczny ideał piękna, zgodny z wymaganiami konkretnej epoki 2, np. w Moim pierwszym samobójstwie bohater Pilcha zdecydowanie preferuje kobiety o skórze koloru cappuccino. Zjawisko tzw. wyglądyzmu jest, na co zwraca uwagę Magdalena Lubelska w artykule Rozpacz twórcy pokątnej literatury bankomatowej (zamieszczonym na łamach „Dekady Literackiej”), zjawiskiem w XXI wieku nagminnym i powszechnym. Cezary Michalski pisze, że „żyjemy w świecie wizerunków, a nie ludzi, zwierząt czy faktów” 3. Jednym z tych najbardziej obecnie popularnych jest niewątpliwie wizerunek top modelki, wylansowanej na gwiazdę reklamującą m.in. ekskluzywną firmę Calvina Kleina, Kate Moss. Jest ona, jak pisze Stach Szabłowski nie tylko „najlepiej opłacaną modelką świata, ale przede wszystkim czołową pięknością przełomu tysiącleci” 4. Szabłowski trafnie i bezwzględnie rozszyfrowuje fenomen magnetyzmu światowej piękności: „przy całej swej popularności jest zaskakująco przeźroczysta i tak naprawdę może być kimkolwiek chcemy, aby się stała. (…) Prasa pisze o niej bez przerwy, ale Kate niemal nigdy nie udziela wywiadów, nie głosi żadnych poglądów. Robi to, co umie najlepiej, czyli wygląda” 5. Mechanizm sprowadzania osoby wyłącznie do jej wyglądu, do ciała, czyli jej uprzedmiotowienia, opisuje w ironicznym i właściwym dla siebie stylu znawcy kobiet, Jerzy Pilch w opowiadaniu o znamiennym tytule Najpiękniejsza Kobieta Świata. Ukazało się ono w zbiorowym tomie 10xmiłość w 2005 roku i rozpoczyna najnowsze dzieło pisarza: Moje pierwsze samobójstwo z 2006 roku. Narrator Pilcha już na samym początku opowiadania przyznaje, że „jak człowiek faktycznie pokochał najpiękniejszą kobietę świata - może mieć kłopoty” 6. Bohaterką opowiadania, której pożąda nie tylko jego narrator, lecz wydaje się, niemal cały świat, jest prezentująca stroje Diora, Versacego i Montany modelka, która poza niezaprzeczalnym atutem swojej wyjątkowej urody (ma wygląd „zdeprawowanej Madonny”) nie posiada żadnych uzdolnień: kiepsko maluje, śpiewa, pisze, nie posiada talentu aktorskiego, słowem „we wszystkim, do czego się brała – poza własnym pięknem – była absolutnym drewnem” 7. Jest jednak na tyle pewna siebie, by w nonszalanckim stylu udzielać pisarzowi (nota bene z rocznika `53, więc dojrzałemu człowiekowi) rad na temat tego, jak żyć i co powinno być sensem, nie tylko jego egzystencji, ale również życia innych ludzi. Z dumą wygłasza uniwersalny modus vivendi, uzmysławiający w sposób prosty i jednoznaczny, że „życie polega na znalezieniu odpowiedniej proporcji pomiędzy pracą a wypoczynkiem” 8. Najpiękniejsza Kobieta Świata rozczytuje się w prozie Williama Whartona i Paula Coelho, wierzy jednocześnie w piekło, niebo, czyściec i reinkarnację, ma 184 cm wzrostu, „chwalebny biust, masowe udo i zapaśniczy szkielet” 9, pod obcisłymi dżinsami nie nosi bielizny, a jej wzrok najlepiej opisuje przymiotnik „martwy”. Intelektualna przepaść pomiędzy pisarzem – narratorem, a supermodelką w żadnym razie nie przeszkadza mu w snuciu fantazji na temat ich szczęśliwego związku. O jakich więc kłopotach ze słynną pięknością wspominał na początku narrator, skoro udaje mu się zaspokoić swoje erotyczne popędy i po świetnie zaaranżowanej „pozycji wyjściowej” posiąść kuszące ciało modelki? Kłopotem tym, na pozór, może się wydawać małżeństwo kobiety, a nawet jej szczera miłość do męża. Powtarzam, na pozór. Bohater strzelając do obiektu westchnień (z wymarzonej hiszpańskiej wiatrówki marki Norica) uzmysławia sobie, że mógłby strzelać do niej wiele razy z niezwykłą precyzją i dokładnością „z czystym sumieniem i bez obaw, że popłynie krew” 10. Uświadomił sobie bowiem, że ma „przed sobą piękno doskonałe jak geometria i przepuszczalne jak powietrze” 11. Zakochany w Najpiękniejszej Kobiecie Świata nie strzela do człowieka, ale do jego wizerunku. A jak pisze autor Jeziora radykałów: „z wizerunkiem można zrobić wszystko i zrobi to bez wahania największy nawet wrażliwiec, taki, który nie ośmieliłby się dotknąć ukrytego za tym wizerunkiem człowieka” 12.
Pop kulturowy fenomen, w który celuje narrator Pilcha, i o którym pisał Szabłowski w odniesieniu do Kate Moss, to twór powołany do życia przez środki masowego przekazu i podświadome ludzkie wyobrażenia, fantazje i tęsknoty. Michalski twierdzi, że można z nim zrobić wszystko. Moje pytanie brzmi, czy można go unicestwić? Odpowiedź Pilcha jest jednoznaczna: nie! Kłopot współczesnej cywilizacji z najpiękniejszą kobietą świata polega na tym, że ona nie istnieje jako człowiek, nie funkcjonuje inaczej, jak w jednostkowych fantasmagoriach o kobiecym ideale, jak tylko w sztucznie wykreowanych wizerunkach, wiążących piękno i wartość osoby wyłącznie z jej cielesnym wyglądem. Dlatego obsesyjnie powtarzane przez bohatera Pilcha zaklęcie „Ona jest!” 13 nie znajduje odzwierciedlenia w formie postaci, która mogłaby prawdziwie zaistnieć w jego życiu.
Przypisy
1. J. Pilch, Inne rozkosze, wyd. 3, Kraków 2000, s. 29.
2. Por. B. Witosz, Kobieta w literaturze. Tekstowe wizualizacje od fin de siècle’u do końca XX wieku, Katowice 2001, s. 13.
3. C. Michalski, Jezioro radykałów, Warszawa 2004, s. 28.
4. S. Szabłowski, W pogoni za Kate, [w:] "Kultura. Dziennik, Europa, Świat", 6.10.2006, s. 92.
5. Tamże, s. 93.
6. J. Pilch, Najpiękniejsza Kobieta Świata, [w:] 10xmiłość, Warszawa 2005, s. 65.
7. Tamże, s. 68.
8. Tamże, s. 73.
9. Tamże, s. 75.
10. Tamże, s. 93.
11. Tamże, s. 93.
12. C. Michalski, Jezioro radykałów, op. cit., s. 28.
13. Por. J. Pilch, Najpiękniejsza Kobieta Świata, dz. cyt., s. 80. |
